Dit zijn je 7 belangrijkste hormoonklieren

Ooit van het endocrien systeem gehoord? Een term waar ik meteen al zenuwachtig van word, maar gelukkig blijkt het gewoon een duur woord voor ons hormoonstelsel te zijn. In deze blog vertel ik je hier meer over én leg ik je uit wat de 7 belangrijkste hormoonklieren zijn. Een kleine biologieles dus, maar het geeft je wél inzichten waarmee jij straks je hormonen beter in balans kunt brengen!

Wat zijn hormoonklieren?

In de vorige blog heb je kunnen lezen dat hormonen in speciale klieren worden gemaakt. De meeste klieren hebben een afvoerbuis (je speeksel- en zweetklieren bijvoorbeeld), maar je hormoonklieren geven de hormonen rechtstreeks aan het bloed af. In de wetenschap noemen ze dit endocriene afscheiding. Alle klieren die op deze manier hun werk doen, worden samen het endocrien systeem genoemd. Een ingewikkeld woord voor ons hormoonstelsel dus; een verzamelnaam voor de hormoonproducerende klieren. En dit zijn de belangrijkste van top tot teen:

  1. Hypothalamus
  2. Hypofyse
  3. Pijnappelklier
  4. Schildklier
  5. Alvleesklier
  6. Bijnieren
  7. Geslachtsklieren

Er wordt nog steeds volop onderzoek gedaan naar de werking van hormonen en zo blijkt nu dat er bijvoorbeeld ook op andere plekken in je lichaam hormonen worden afgegeven. Door je darmen bijvoorbeeld of door weefsels. Daar is echter nog niet veel over bekend. Tot nu toe kun je dit dus beschouwen als je belangrijkste 7 hormoonproducerende klieren. 

Hormoonklier #1 – Hypothalamus

De hypothalamus is een hele kleine klier die zich bevindt in een holte van de hersenen. Hij is misschien wel klein, maar heeft een echte sleutelpositie. Op allerlei vlakken, maar als we alleen kijken naar het hormonale stelsel, dan kunnen we de hypothalamus zien als de grote aanstuurder. Alle signalen die via het zenuwstelsel en al onze zintuigen in de hersenen binnenkomen, worden door de hypothalamus verwerkt. Er wordt continu gecontroleerd of er voor de betreffende situatie de juiste hoeveelheid hormonen aanwezig is. Zo niet, dan wordt aan de hypofyse doorgegeven of het hormoon gestimuleerd of juist geremd moet worden. Is er nood aan de man, dan kan de hypothalamus via het ruggenmerg ook zélf hormonen afgeven die een direct effect hebben. 

Hormoonklier #2 – Hypofyse

De hypofyse is via een steel met de hypothalamus verbonden en bevindt zich dus ook in de hersenen. En je hebt altijd baas boven baas: de hypofyse is namelijk nóg kleiner! Het heeft de grootte van een erwt, maar wordt niet zonder reden de Meesterklier genoemd. Hij krijgt signalen vanuit het zenuwstelsel binnen, maar dus ook de opdrachten van de hypothalamus. Nu kan de hypofyse twee dingen doen: hormonen afscheiden die rechtstreeks naar de lichaamscellen gaan óf hormonen afscheiden die bedoeld zijn om andere hormoonklieren aan het werk te zetten. Waar de hypothalamus de balans in de gaten houdt en continu hormoonwaardes meet, kun je de hypofyse zien als het magazijn waar alle ‘bestellingen’ uitgegeven worden. Het magazijn verstuurt de bestelling rechtstreeks naar de ontvanger óf instrueert een tussenpartij om dat te doen. 

Hormoonklier #3 – Pijnappelklier

De pijnappelklier is gelukkig iets minder ingewikkeld! Deze klier bevindt zich ook in de hersenen en is verantwoordelijk voor het slaap-waakritme. De pijnappelklier maakt namelijk het belangrijke hormoon melatonine aan. Inderdaad, het hormoon dat zorgt dat jij een goede nachtrust hebt. Dat je makkelijk inslaapt én doorslaapt. Belangrijk om te weten is dat deze klier gevoelig is voor je dagritme, de hoeveelheid licht die je ziet en je activiteitsniveau. Op basis daarvan weet de pijnappelklier wanneer je lichaam toe is aan slapen en dus wanneer het melatonine moet produceren. Is je dagritme verstoort, zie je te weinig daglicht óf word je ‘s avonds nog blootgesteld aan teveel (blauw) licht, dan heeft dat dus een directe invloed op je slaap. 

Hormoonklier #4 – Schildklier

De schildklier is een vlindervormige klier aan de voorkant van je hals. De belangrijkste functies van de schildklierhormonen zijn je stofwisseling en groei. Daarnaast heeft de schildklier invloed op je doorbloeding, hartslag, lichaamstemperatuur, spijsvertering en je mentale en emotionele gezondheid. Belangrijke zaken dus! Opvallend aan de schildklier is dat het de enige klier is die een inactief hormoon opslaat. Onder andere de lever zet dit om in een actief hormoon. Wat verder best vaak voorkomt, is dat een schildklier te langzaam of juist te snel werkt. In het eerste geval wordt te weinig schildklierhormoon aangemaakt, in het tweede geval teveel. Daar kunnen verschillende oorzaken voor zijn en het is belangrijk om die te achterhalen. In beide situaties ontstaat er een hormonale disbalans die zorgt voor een scala aan vervelende klachten.

Hormoonklier #5 – Alvleesklier

We hebben een loner! De alvleesklier. Die bevindt zich achter je maag en is de enige hormoonklier die niet wordt aangestuurd door de hypofyse. De alvleesklier werkt zelfstandig en is verantwoordelijk voor je spijsvertering (een niet-hormonale functie) en een stabiele bloedsuikerspiegel. Voor die laatste functie produceert de alvleesklier het hormoon insuline (dat o.a. je bloedsuiker verlaagt) en het hormoon glucagon (dat o.a. je bloedsuiker verhoogt). Veelvoorkomende problemen met betrekking tot de alvleesklier zijn insulineresistentie, diabetes type 1 en diabetes type 2. 

Hormoonklier #6 – Bijnieren

Je nieren, die ken je wel. Maar wist je dat je ook zogeheten bijnieren hebt? Dat zijn kleine klieren die als een soort kapjes bovenop je nieren liggen. Ze bestaan uit twee belangrijke onderdelen. Allereerst het bijniermerg dat aan de binnenkant van de klier zit. Dat is verbonden met je ruggenmerg en heeft rechtstreeks contact met de hypothalamus. Zo kan er in noodsituaties heel snel gereageerd worden: het bijniermerg maakt dan direct adrenaline aan. Daarnaast is er nog de bijnierschors die aan de buitenkant van de klier zit. Dit deel wordt voornamelijk aangestuurd door de hypofyse en maakt van cholesterol een hele verzameling aan hormonen (waaronder het bekende ‘vrouwenhormoon’ oestrogeen en ‘mannenhormoon’  testosteron). Een veelvoorkomend bijnierprobleem is de zogeheten bijnieruitputting: het stresssyndroom van de 21e eeuw. 

Hormoonklier #7 – Geslachtsklieren

Bij de geslachtsklieren is er natuurlijk een onderscheid tussen mannen en vrouwen. Voor mannen gaat het hier om de teelballen die zorgen voor de aanmaak van mannelijke geslachtshormonen. Vrouwen hebben twee eierstokken waar de vrouwelijke geslachtshormonen worden aangemaakt. Die hormonen hebben een belangrijke functie in de voortplanting, je maandelijkse cyclus, je libido en de primaire en secundaire geslachtskenmerken. In de eierstokken liggen eicellen opgeslagen en onder invloed van de de hypofyse wordt er een heel proces in gang gezet. De rijping van de eicellen, de eisprong en het klaarmaken van de baarmoeder voor een eventuele innesteling van een bevruchte eicel. Is dat niet het geval, dan volgt er een menstruatie, waarbij het opgebouwde baarmoederslijmvlies weer wordt afgestoten. Dit gebeurt in een maandelijkse cyclus. Leuk weetje: in de start van dit mooie proces wisselen de twee eierstokken elkaar af, ze zorgen om de beurt voor de rijping van een eicel en de daaropvolgende eisprong. 

YES, YOU MADE IT! 

Het was misschien even wat taaie stof en véél ook. Maar als je weet hoe dat wonderlijke en complexe lichaam van je nou eigenlijk werkt, begrijp je ook veel beter hoe je met je lichaam mee kunt werken. Weer een stapje dichterbij een goede hormoonbalans en dat is natuurlijk het mooie doel waar we samen naartoe werken. Well done, lieve vrouw! 

Liefs,
Froukje